İngilizce - Türkçe Terimler Sözlüğü

Türkçe çeviri projesinde, yapay zeka ve yazılım dünyasında kalıplaşmış teknik terimlerin zorlama Türkçe kelimelerle çevrilerek anlam kaybına yol açmasını önlemek amacıyla orijinal İngilizce terimlerin korunması ve metin içindeki akışa göre Türkçe karşılıklarının parantez içinde veya yan yana belirtilmesi prensibi benimsenmiştir.

Aşağıdaki tablo, open-source maintainer'ların ve çeviri denetçilerinin (özellikle Türkçe bilmeyen koordinatörlerin) çevirinin doğruluğunu İngilizce tanımlar üzerinden kontrol edebilmesi amacıyla 4 kolonlu bir yapıda (İngilizce Tanım dahil edilerek) hazırlanmıştır:

İngilizce Terim	Metin İçi Önerilen Kullanım	Türkçe Açıklama / Anlamı	English Description
Ablation study	Ablation study (Ablasyon çalışması)	Bir sistemin veya modelin her bir bileşeninin sistem başarısına katkısını anlamak için bu bileşenlerin sırayla devre dışı bırakılarak test edilmesi.	A scientific test where components of a system are systematically removed to evaluate their individual contribution to overall performance.
Action Space	Action Space (Eylem Alanı)	Bir Agent'ın yapabileceği veya çağırabileceği tüm araç ve eylemlerin kümesi.	The set of all possible tools, functions, or actions that an Agent can invoke.
Agent	Agent	Kendi kararlarını verebilen, plan yapabilen, dış araçları (tool) çağırabilen ve gözlem sonuçlarına göre döngüsel olarak kendini düzelten yapay zeka sistemi.	An autonomous AI system capable of planning, executing steps, calling external tools, and self-correcting based on observations.
Agent bootstrapping	Agent bootstrapping (Agent'ın kendi kendini başlatması/kurması)	Bir Agent'ın kendi kodunu veya yeni bir Agent sürümünü otonom olarak sıfırdan kurup başlatabilmesi.	An Agent otonomously setting up and launching its own code or a new Agent instance.
Agent skills	Agent skills (Agent becerileri)	Agent'ın tüm yetenek tanımlarını tek seferde yüklemek yerine ihtiyaç duydukça ilgili beceri veya prompt parçalarını dinamik olarak context'e yüklemesi.	Dynamically loading specific prompt segments or tool definitions on demand instead of stuffing them all into the system prompt.
Agentic RAG	Agentic RAG	RAG sistemlerinde bilgi getirme sürecinin (ne zaman, neyi ve nasıl arayacağını) bir Agent tarafından otonom olarak yönetilmesi.	RAG systems where the information retrieval process is autonomously managed and directed by an Agent.
Agentic workflow	Agentic workflow (Agent tabanlı iş akışı)	LLM'in tek adımlı bir çıktı üretmesi yerine, planlama, yürütme, değerlendirme ve düzeltme adımlarını içeren Agent tabanlı dinamik süreçler.	Dynamic and iterative execution flows (planning, execution, self-correction) managed by an LLM instead of fixed, linear single-step generation.
Alignment	Alignment (Hizalama)	Yapay zeka modelinin davranış ve çıktılarının insan değerleri, hedefleri ve güvenlik kuralları ile uyumlu hale getirilmesi süreci.	The process of training and tuning AI models to ensure their behavior and outputs match human values, intentions, and safety guidelines.
Alignment tax	Alignment tax (Hizalama bedeli)	Güvenlik veya hizalama eğitimi (SFT/RLHF) sonrasında modelin bazı genel yeteneklerinde veya yaratıcılığında görülen hafif düşüş.	A slight drop in a model's general capability or creativity that can occur as a side effect of safety or alignment training.
API key	API key (API anahtarı)	Bir yazılım uygulamasının veya Agent'ın harici bir servise bağlanırken kimlik doğrulaması yapmasını sağlayan gizli anahtar.	A secret key used to authenticate an application or Agent with external services or APIs.
Artifact	Artifact	Agent'ın görev yürütürken ürettiği ara veya nihai çıktılar (kod dosyaları, raporlar, SQL sorguları, dokümanlar vb.).	Intermediate or final outputs generated by an Agent during task execution (e.g., code files, reports, database schemas).
Assistant role	Assistant role (Asistan rolü)	API mesaj yapısında, yapay zeka modelinin kendi yanıtlarını içeren ve konuşma geçmişini temsil eden rol tanımlayıcısı.	The API message role identifier indicating replies generated by the language model.
AST (Abstract Syntax Tree)	AST (Soyut Sözdizim Ağacı)	Kaynak kodun programlama dilinin dilbilgisi kurallarına göre oluşturulmuş ağaç yapısındaki ağaçsal temsili.	A tree representation of source code structure based on programming language syntax.
Asynchronous execution	Async execution (Asenkron yürütme)	Bir işlemin tamamlanmasını beklemeden diğer işlemlerin devam edebilmesini sağlayan paralel/eşzamanlı olmayan çalışma biçimi.	A non-blocking execution pattern where tasks run concurrently without waiting for previous steps to finish.
Audit log	Audit log (Denetim günlüğü)	Güvenlik, hata ayıklama ve izleme amacıyla sistemdeki tüm kritik olayların ve eylemlerin kronolojik kaydı.	A chronological record of critical system events and actions, used for security, tracing, and debugging.
AutoGen	AutoGen	Çoklu Agent (multi-agent) sistemleri ve işbirlikçi iş akışları tasarlamak için geliştirilmiş popüler bir açık kaynaklı yazılım çerçevesi (framework).	A popular open-source framework for building multi-agent systems and cooperative workflows.
Autonomous Agent	Autonomous Agent (Otonom Agent)	İnsan müdahalesi olmadan, verilen yüksek seviyeli hedeflere ulaşmak için kendi eylemlerini planlayan ve dinamik olarak yürüten sistem.	An Agent that can independently plan and execute actions to achieve high-level goals without human intervention.
Benchmark	Benchmark (Kıyaslama testi)	Model veya Agent sistemlerinin performansını standartlaştırılmış görevler üzerinde ölçmek ve karşılaştırmak için kullanılan test seti.	A standardized suite of tests and tasks used to measure and compare model or system performance.
Bi-encoder	Bi-encoder (Çift kodlayıcı)	RAG sistemlerinde sorgu ve dokümanları iki ayrı modelle bağımsız vektörlere dönüştürerek hızlı benzerlik araması yapılmasını sağlayan yapı.	A RAG architecture that processes queries and documents independently into vectors for extremely fast similarity searches.
BM25 retrieval	BM25 retrieval (BM25 araması)	Anahtar kelime sıklığına ve doküman uzunluğuna dayalı, geleneksel ve son derece etkili bir bilgi getirme (retrieval) algoritması.	A highly effective, traditional keyword-based document retrieval algorithm based on term frequency and document length.
Browser automation	Browser automation (Tarayıcı otomasyonu)	Agent'ın web sayfalarında gezinmek, tıklamak veya veri kazımak için Playwright/Puppeteer gibi araçları otonom kullanması.	Autonomous control of a web browser (e.g., clicking, typing, scrolling) by an Agent using tools like Playwright or Puppeteer.
Cache hit / miss	Cache hit / miss (Önbellek isabeti / ıskalaması)	Talep edilen verinin önbellekte bulunması (hit) veya bulunmayıp sıfırdan hesaplanmak/getirilmek zorunda kalınması (miss) durumu.	Whether requested data is found in cache (hit) or needs to be calculated/retrieved from scratch (miss).
Centralized scheduling	Centralized scheduling (Merkezi programlama/zamanlama)	Çoklu Agent gruplarında, bir sonraki konuşacak Agentın merkezi bir karar mekanizması tarafından belirlendiği koordinasyon yöntemi.	A multi-agent coordination pattern where a central manager determines which Agent speaks or acts next.
Chain of Thought (CoT)	Chain of Thought (CoT - Düşünce Zinciri)	Modelin nihai bir yanıta varmadan önce, karmaşık problemleri adım adım çözerek mantıksal akıl yürütmesini sağlayan yöntem.	A prompt reasoning technique where the model generates step-by-step logical thoughts before reaching a final answer.
Chunking	Chunking (Parçalama)	Büyük metinlerin RAG sistemlerinde işlenebilmesi için anlamlı ve yönetilebilir küçük parçalara bölünmesi süreci.	The process of splitting large texts into smaller, meaningful segments for embedding and RAG retrieval.
Coding Agent	Coding Agent (Kodlama Agent'ı)	Yazılım geliştirme süreçlerinde kod yazma, hata ayıklama, test etme ve dosya sistemi üzerinde değişiklik yapma yeteneğine sahip Agent.	An Agent specialized in writing, debugging, testing, and modifying source code within a file system.
Computer Use	Computer Use (Bilgisayar Kullanımı)	Agent'ın ekran görüntülerini analiz ederek bir insan gibi işletim sistemini, fareyi ve klavyeyi otonom kullanabilmesi yeteneği.	An Agent's capability to analyze screen pixels and autonomously operate an operating system, mouse, and keyboard like a human user.
Context	Context (Bağlam)	Modelin her bir çıkarım anında gördüğü bilgilerin tümü; system prompt, konuşma geçmişi, araç tanımları ve araç sonuçları bu kapsama girer.	The complete list of information (system prompt, history, tool schemas, tool outputs) available to the model during a single inference call.
Context Compression	Context Compression (Bağlam Sıkıştırma)	Context penceresinin dolmasını önlemek için konuşma geçmişinin semantik olarak veya token düzeyinde daraltılması.	Strategies to compress or prune conversation history to fit within context limits or optimize inference costs.
Context Engineering	Context Engineering (Bağlam Mühendisliği)	Modelin önüne koyulacak tüm verinin (sistem talimatları, araç tanımları, geçmiş, RAG çıktıları) sistemli ve maliyet/etkin yönetimi.	Systematic management and organization of context contents (prompts, tools, history, RAG outputs) for optimal cost and accuracy.
Context Window	Context Window (Bağlam Penceresi)	Modelin tek seferde kabul edebileceği maksimum girdi (token) kapasitesi limiti.	The maximum token capacity limit that a model can process in a single inference call.
CrewAI	CrewAI	Rol tabanlı multi-agent (çoklu Agent) ekipleri kurmak ve bunları iş süreçlerine entegre etmek için tasarlanmış bir yazılım kütüphanesi.	A role-playing multi-agent framework designed to orchestrate collaborative agent teams.
Cross-encoder	Cross-encoder (Çapraz kodlayıcı)	Sorgu ve aday dokümanı tek bir modelde birlikte işleyerek çok daha hassas ama maliyetli bir benzerlik skorlaması yapan yapı.	A RAG architecture that processes the query and a candidate document together, providing highly accurate but slower similarity scoring.
Defense in depth	Defense in depth (Derinlemesine savunma)	Tek bir güvenlik önleminin yetmeyeceği varsayımıyla, birden fazla uzmanlaşmış katmanın bir arada kullanıldığı katmanlı güvenlik yaklaşımı.	A layered security approach combining multiple specialized safeguards rather than relying on a single one.
Dense retrieval	Dense retrieval (Yoğun arama)	Metinlerin anlamını vektör gömmeleri (embedding) kullanarak semantik düzeyde arama yöntemi.	A semantic document retrieval method using high-dimensional vector embeddings of text.
Distillation	Model distillation (Model damıtma)	Büyük ve güçlü bir modelin (teacher) yetenek ve bilgilerinin daha küçük, hızlı ve ucuz bir modele (student) aktarılması süreci.	The process of transferring knowledge and capabilities from a large model (teacher) to a smaller, faster model (student).
DPO (Direct Preference Optimization)	DPO (Doğrudan Tercih Optimizasyonu)	Pekiştirmeli öğrenmede karmaşık bir ödül modeli kurmadan, doğrudan insan tercih verileri üzerinden modeli hizalayan post-training yöntemi.	An alignment method that directly optimizes model weights from human preference data without a separate reward model.
Edge Agent	Edge Agent (Sınır/Cihaz Üstü Agent)	Sunucu yerine doğrudan kullanıcının cep telefonu, bilgisayarı veya yerel cihazı üzerinde çalışan Agent.	An Agent that runs locally on a user's device (phone, laptop) rather than on centralized cloud servers.
Embedding	Embedding (Vektör gömme)	Kelime, cümle veya dökümanların anlamlarını temsil eden çok boyutlu sayısal vektörler.	High-dimensional numerical vectors representing the semantic meaning of text chunks or objects.
Evaluation	Evaluation (Değerlendirme)	Bir Agent'ın başarısını, doğruluğunu, güvenliğini ve verimliliğini bilimsel ve ölçülebilir metotlarla test etme süreci.	The systematic process of measuring and validating Agent accuracy, performance, safety, and efficiency.
External Learning	External Learning (Dışsal öğrenme)	Bilgileri modelin ağırlıklarına yazmak yerine (fine-tuning vb.), harici dosyalarda, veritabanlarında veya belleklerde saklayıp context üzerinden modele sunma yöntemi.	Retaining and retrieving knowledge outside model weights (in vector databases, files, memories) rather than fine-tuning parameters.
Few-shot Adaptation	Few-shot Adaptation (Az örnekli uyarlama)	Modele prompt içinde birkaç başarılı örnek göstererek yeni bir görev modeline hızla adapte olmasını sağlama tekniği.	Prompting technique where a few complete examples of a task are included to help the model learn the pattern on-the-fly.
Fine-tuning	Fine-tuning (İnce ayar)	Hazır bir temel modeli, belirli bir veri kümesi üzerinde eğiterek daha özel bir göreve uyarlama süreci.	The process of training a base model on specialized datasets to adapt its parameters for specific tasks or domains.
Freeform Tool Calling	Freeform Tool Calling (Serbest Format Araç Çağırma)	Modelin araca katı JSON yerine ham metin (kod, sorgu vb.) gönderebildiği API düzeyinde araç çağırma biçimi.	An API-level tool-calling mode where the model sends raw text to a tool instead of strict JSON.
Function calling	function calling (Fonksiyon çağırma)	Modelin harici bir program fonksiyonunu çalıştırmak amacıyla parametreleri yapılandırılmış veri formatında (genellikle JSON) hazırlaması mekanizması.	A mechanism where the model outputs structured parameters (usually JSON) to execute external program functions or tools.
GRPO (Group Relative Policy Optimization)	GRPO (Grup Göreli Politika Optimizasyonu)	DeepSeek R1 ile popülerleşen, her adımda değer modeli (value model) kullanmak yerine grup içi karşılaştırmayla çalışan pekiştirmeli öğrenme algoritması.	An efficient RL algorithm (used in DeepSeek R1) that optimizes policies using group relative comparisons instead of an independent value model.
Guardrails	Guardrails (Güvenlik bariyerleri)	Agent sisteminde tehlikeli, istenmeyen veya kural dışı davranışları tespit edip engelleyen koruyucu yazılım katmanları.	Protective software layers that intercept inputs or outputs to prevent unsafe, toxic, or unauthorized Agent behavior.
Hallucination	Hallucination (Halüsinasyon)	Modelin doğru olmayan, uydurma veya gerçek dışı bilgileri kendinden emin bir şekilde üretmesi durumu.	A phenomenon where an LLM generates confident but factually incorrect or ungrounded responses.
Harness	Harness (Harness - Model dışı altyapı katmanı)	Modelin etrafını saran; kısıtlamalar, doğrulamalar, düzeltmeler, hata kurtarma, günlük kaydı ve güvenlik filtrelerini yöneten dış sistem altyapısı.	The external infrastructure surrounding the model, managing constraints, verification, correction, logging, and recovery.
Harness Engineering	Harness Engineering (Harness Mühendisliği)	Modeli güvenilir bir üretim sistemine dönüştürmek için model dışı koruyucu altyapının ve kontrol döngülerinin tasarlanması.	The systematic design and implementation of safety and reliability wrappers around raw language models.
HITL (Human-in-the-Loop)	HITL (Sürece insan dahil etme)	Karar veya yürütme sürecinin kritik noktalarında insanın onay vermesini veya müdahale etmesini sağlayan kontrol mekanizması.	A system design pattern where a human supervisor must confirm or reject critical decisions made by an Agent.
In-Context Learning	In-Context Learning (Bağlam İçi Öğrenme)	Modelin ağırlıklarını değiştirmeden, yalnızca bağlam penceresine yerleştirilen talimatlar ve örnekler yardımıyla anlık olarak öğrenmesi.	The ability of a model to temporarily learn new rules, patterns, or behaviors from prompts/context without changing its weights.
Inference	Inference (Çıkarım)	Eğitilmiş yapay zeka modelinin yeni girdiler karşısında çıktı üretme süreci.	The execution phase where a trained model processes inputs and generates output predictions or text.
Jailbreak	Jailbreak (Güvenlik kilidini kırma)	Kullanıcının modele manipülatif sorular sorarak güvenlik filtrelerini ve davranış kurallarını devre dışı bırakması atağı.	An attack where a user bypasses safety alignments of an LLM through manipulative prompt engineering.
KV Cache	KV Cache (Anahtar-Değer Önbelleği)	Transformer modellerinde her token üretiminde geçmiş tokenların anahtar (K) ve değer (V) matrislerinin yeniden hesaplanmasını önlemek için kullanılan önbellek mekanizması.	A transformer optimization that caches Key and Value representations of previous tokens to prevent redundant computations in generation loops.
Linter	Linter (Kod statik analiz aracı)	Kodlama Agent'larının yazdığı kodları çalıştırmadan önce sözdizimi, stil ve potansiyel hatalar açısından denetleyen yazılım aracı.	A static code analysis tool used by Coding Agents to detect syntax or style issues before execution.
LLM-as-a-Judge	LLM-as-a-Judge (Değerlendirici olarak LLM)	Agent çıktılarının doğruluğunu veya kalitesini otomatik olarak puanlamak için güçlü bir LLM'in hakem olarak kullanılması yöntemi.	An automated evaluation technique that uses a powerful LLM to evaluate, grade, or score outputs of other models or Agents.
Loop Engineering	Loop Engineering (Döngü Mühendisliği)	Agent'ların sürekli ve otonom çalışması için öneri, doğrulama, hata düzeltme ve bitiş kararlarını yöneten döngüsel sistem tasarımı.	System design patterns that manage continuous, autonomous Agent loops including planning, execution, verification, and correction.
Manager-Executor	Manager-Executor (Yönetici-Yürütücü)	İş birliğinde bir ana Agent'ın (Planner/Manager) görevleri planlayıp alt Agent'lara (Executor) dağıttığı mimari şema.	A multi-agent pattern where a coordinator Agent (Manager) decomposes tasks and delegates them to specialized Agents (Executors).
MCP (Model Context Protocol)	MCP (Model Bağlam Protokolü)	Anthropic tarafından geliştirilen, Agent'lar ile veri kaynakları ve araçlar arasında standartlaştırılmış, açık kaynaklı iletişim protokolü.	An open-source, standardized communication protocol developed by Anthropic to connect Agents with data sources and tools.
Model as Agent	Model as Agent (Agent Olarak Model)	Gelişmiş modellerin tool calling kararlarını post-training yoluyla yerleşik/native yetenek olarak içselleştirdiği, orkestrasyonun istemciden modele/sunucuya kaydığı paradigma.	A paradigm where advanced models internalize tool-calling decisions as a native capability via post-training, shifting orchestration from client to model/server.
Multi-agent collaboration	Multi-agent collaboration (Çoklu Agent iş birliği)	Birden fazla Agent'ın rollerine göre bölünerek karmaşık bir işi ortaklaşa çözmesi.	A system architecture where multiple specialized Agents work together, sharing information to solve complex tasks.
Multi-agent debate	Multi-agent debate (Çoklu Agent tartışması)	Birden fazla Agent'ın bir problemi çözmek veya bir metni doğrulamak için karşılıklı fikir beyan ederek ortak akla ulaşmaya çalıştığı yapı.	A pattern where multiple Agents discuss and critique each other's ideas to reach a synthesized, more accurate decision.
Observation	Observation (Gözlem)	Agent'ın gerçekleştirdiği bir eylem veya araç çağrısı sonrasında dış çevreden veya araçtan aldığı yanıt/veri.	The data or environment response received by an Agent after executing an action or calling a tool.
Observability	Observability (Gözlemlenebilirlik)	Sistemlerin iç durumunun loglar, izler (trace), metrikler ve denetim kayıtları ile dışarıdan ne kadar izlenebilir olduğu.	The ability to monitor, trace, and audit the internal states, actions, and decision histories of an Agent system.
Optimistic locking	Optimistic locking (İyimser kilitleme)	Concurrency kontrolünde, çakışmaların nadir olacağını varsayarak veriyi kilitlemeden işlem yapan, kaydederken değişiklik kontrolü gerçekleştiren mekanizma.	A concurrency control mechanism that allows concurrent operations without locks, verifying data consistency only at save time.
Orchestrator	Orchestrator (Orkestratör)	Çok adımlı iş akışlarında veya multi-agent sistemlerinde kontrol ve veri akışını koordine eden merkezi yapı.	A system component or pattern that manages control flow, data routing, and task execution in multi-step or multi-agent workflows.
Peer-to-peer collaboration	Peer-to-peer collaboration (Eşler arası iş birliği)	Agent'ların merkezi bir yönetici olmadan doğrudan birbirleriyle mesajlaşarak ve bilgi alışverişinde bulunarak yardımllaştığı iş birliği yapısı.	A decentralized multi-agent pattern where Agents communicate and coordinate directly with each other without a central manager.
Poka-yoke	Poka-yoke	Toyota Üretim Sistemi'nden gelen, hataların tasarım yoluyla fiziksel/yapısal olarak imkânsız kılınması felsefesi.	A design philosophy (from the Toyota Production System) that makes errors physically impossible through design.
Policy	Policy (Politika)	Pekiştirmeli öğrenmede (RL), Agent'ın mevcut gözleme (observation) bakarak hangi eylemi (action) seçeceğini belirleyen karar verme stratejisi.	The decision-making strategy in Reinforcement Learning that maps observations to actions.
Post-training	Post-training (Sonradan eğitim)	Temel modelin (pre-trained) hizalanması ve özelleştirilmesi için yapılan SFT, RLHF, DPO gibi tüm eğitim süreçleri.	Alignment and tuning steps (such as SFT, RLHF, or DPO) performed on a base pre-trained model.
Pre-training	Pre-training (Ön eğitim)	Modelin büyük veri kümeleri üzerinde dil yeteneği ve genel dünya bilgisini edinmek üzere eğitildiği ilk aşama.	The initial stage of training where a language model learns general language patterns and world knowledge from large-scale text corpora.
Prompt	Prompt	Modelin çıktı üretmesini tetikleyen, kullanıcı veya sistem tarafından yazılmış her türlü yazılı girdi.	Any written input provided to a language model to trigger a text response or tool-calling decision.
Prompt Cache	Prompt Cache (Prompt Önbelleği)	API servis sağlayıcıları düzeyinde, aynı sistem promptunu ve araç tanımlarını paylaşan isteklerde KV cache'in tekrardan hesaplanmadan fatura indirimiyle sunulması.	An API-level optimization that caches the KV cache of stable prompt prefixes across multiple requests to reduce latency and costs.
Prompt Engineering	Prompt Engineering (Prompt Mühendisliği)	Modelin en doğru ve verimli çıktıyı üretmesi için doğal dilde yazılan talimatların sistematik olarak tasarlanması süreci.	The practice of designing and refining system and user prompts to optimize LLM outputs and behavior.
Prompt injection	Prompt injection (Prompt enjeksiyonu)	Harici veya kötü niyetli verilerin sisteme dahil edilerek Agent'ın asıl talimatlarının sabote edilmesi ve model kontrolünün ele geçirilmesi atağı.	An exploit where untrusted or hostile external inputs hijack the prompt context and manipulate the Agent's behavior.
Prompt leak	Prompt leak (Prompt sızıntısı)	Kötü niyetli bir sorgu sonucunda Agent'ın gizli tutulması gereken system promptunu veya özel talimatlarını açığa çıkarması zafiyeti.	An exploit where an attacker forces an Agent to output its internal system prompt or private instructions.
Proposer-Reviewer	Proposer-Reviewer (Önerici-İnceleyici)	Bir Agent'ın çıktıyı ürettiği (proposer), diğerinin veya bir doğrulayıcının ise bunu denetleyip düzelttiği (reviewer) kalite döngüsü paradigması.	A design paradigm where one Agent proposes a solution and a separate verifier (Reviewer) evaluates, critiques, and refines it.
Pydantic schema	Pydantic schema (Pydantic şeması)	Python'da veri tiplerini ve kurallarını belirleyerek Agent'ların ürettiği araç parametrelerinin doğrulanmasını sağlayan veri yapısı tanımı.	A Python library used to define data structures and validate parameters returned during tool calls.
RAG (Retrieval-Augmented Generation)	RAG (Bilgi Getirmeyle Güçlendirilmiş Üretim)	Modelin kendi parametreleri dışındaki belgelere erişerek, en güncel ve doğru bilgileri context'ine alıp yanıt üretmesini sağlayan mimari.	An architecture that retrieves relevant documents from a database and appends them to the context to ground the LLM's response.
Reasoning	Reasoning (Akıl yürütme)	Modelin eyleme geçmeden veya nihai yanıtı vermeden önce yürüttüğü içsel düşünce/mantık yürütme süreci; tutarlılığı ve karar yorumlanabilirliğini artırır.	The model's internal thought/logic process prior to acting or producing a final answer, improving coherence and decision interpretability.
ReAct	ReAct (Reasoning and Acting)	Agent'ların bir görevi çözerken sırasıyla Düşünme (Reasoning) ve Eyleme Geçme (Acting) adımlarını döngüsel olarak tekrarlaması deseni.	A foundational Agent loop prompting pattern combining step-by-step reasoning (Reasoning) and external tool actions (Acting).
Reciprocal Rank Fusion (RRF)	Reciprocal Rank Fusion (RRF)	Farklı arama motorlarından (örneğin BM25 ve vektör araması) gelen sonuçları birleştirmek için sıraları ters orantılı şekilde toplayan hibrit arama yöntemi.	A hybrid search scoring algorithm that combines rankings from different search models (e.g., sparse and dense) based on their reciprocal ranks.
Reflection	Reflection (Kendini değerlendirme / Yansıtma)	Modelin kendi ürettiği çıktıyı mantıksal olarak inceleyip hatalarını otonom olarak tespit etmesi süreci.	An Agent's capacity to evaluate its own outputs or thoughts otonomously and identify potential flaws or improvements.
Reinforcement Learning (RL)	Reinforcement Learning (RL - Pekiştirmeli Öğrenme)	Agent'ın çevresiyle veya bir test ortamıyla etkileşime girerek aldığı ödül ve cezalar doğrultusunda en iyi kararları almayı öğrenmesi süreci.	A machine learning paradigm where an Agent learns optimal decision policies through trial-and-error interactions and rewards in an environment.
Reranking	Reranking (Yeniden Sıralama)	RAG sistemlerinde ilk aşamada hızlıca getirilen aday dökümanların daha güçlü modellerle (Cross-encoder vb.) hassas şekilde yeniden sıralanması.	An optimization step in RAG that uses a more powerful cross-encoder model to re-score and re-order the top retrieved document candidates.
Sandbox	Sandbox (Sandbox - Güvenli deneme alanı)	Agent tarafından üretilen güvensiz kod veya komutların, ana sisteme zarar vermemesi için tamamen izole edilmiş bir ortamda çalıştırılması.	An isolated, secure execution environment where untrusted code or commands generated by an Agent can be run safely.
Sandbox escape	Sandbox escape (Sandbox'tan kaçış)	Agent'ın kod yürütme aracının korumalı sandbox sınırlarını aşarak ana işletim sistemine veya ağa sızması zafiyeti.	A severe security vulnerability where malicious code executed by an Agent breaks out of its sandbox boundaries.
Scratchpad	Scratchpad (Karalama Defteri)	Modelin çıkarım yaparken veya araç çağırırken ara adımlarını, planlarını ve düşüncelerini yazıp okuduğu geçici bağlam alanı.	A temporary context area (like thought blocks) where a model records its intermediate plans, thoughts, and reasoning steps.
SFT (Supervised Fine-Tuning)	SFT (Denetimli İnce Ayar)	Modelin insan tarafından hazırlanmış kaliteli soru-cevap veya görev-çözüm örnekleri üzerinde eğitilmesi.	Fine-tuning a pre-trained model on high-quality human-written instruction-response pairs.
Sidecar	Sidecar (Yan sepet)	Ana Agent'ın ana işine müdahale etmeden, ona paralel olarak çalışan ve güvenlik/doğruluk denetimi yapan bağımsız ek yazılım bileşeni.	An independent auxiliary software component running alongside the main Agent to perform safety, logging, or auditing checks.
Sidecar bypass queries	Sidecar bypass queries (Yan sepet üzerinden sorgulama)	Ana akışın dışında, güvenlik veya kontrol amacıyla arka planda harici servislerle yapılan ek bilgi doğrulama sorguları.	Independent queries sent to external verification services in parallel with the main agent flow.
Sparse retrieval	Sparse retrieval (Seyrek arama)	Metinlerdeki kelimelerin tam eşleşmesine dayanan geleneksel anahtar kelime tabanlı arama yöntemi (örneğin BM25).	Traditional keyword-based search methods (like BM25) that look for exact token matches in documents.
SSRF (Server-Side Request Forgery)	SSRF (Sunucu Taraflı İstek Sahteciliği)	Agent'ın otonom API çağırma yeteneğinin suistimal edilerek iç ağdaki veya yetkisiz sunuculardaki kaynaklara erişmeye zorlanması zafiyeti.	A vulnerability where an Agent is manipulated into sending unauthorized requests to internal network services.
Static prefix	Static prefix (Statik ön ek)	Değişmeyen sistem promptu ve araç tanımları gibi, konuşma boyunca sabit kalarak önbellekten yararlanan bağlam başlangıcı.	The immutable part of the prompt context (e.g., system instructions, tool schemas) that is cached to optimize inference performance.
System Prompt	System Prompt (Sistem Talimatı)	Geliştirici tarafından yazılan, Agent'ın kimliğini, yetkilerini, kısıtlamalarını ve çalışma kurallarını belirleyen sabit sistem talimatı.	The developer-written instruction set that defines the Agent's identity, permissions, and operational constraints.
System status bar	System status bar (Sistem durum çubuğu)	Modelin o anki saat, sistem sürümü veya kullanıcı tercihleri gibi dinamik ortam bilgilerine context sonuna eklenerek erişebilmesini sağlayan yapı.	Dynamic environment states (e.g., current time, user settings) appended to the end of the context to keep the Agent environmentally aware.
Task decomposition	Task decomposition (Görev ayrıştırma)	Karmaşık ve büyük bir hedefin, Agent tarafından çözülebilir daha küçük ve sıralı alt görevlere bölünmesi.	The process of dividing a complex, multi-step goal into smaller, manageable, and sequential sub-tasks.
Time-to-First-Token (TTFT)	Time-to-First-Token (TTFT - İlk Tokene Kadar Geçen Süre)	API'ye istek gönderildikten sonra modelin ilk kelimeyi/parçayı üretmeye başlaması arasında geçen milisaniye türünden süre.	The latency measured from sending an API request to receiving the very first output token from the model.
Token	Token	Yapay zeka modellerinin metinleri işlemek için böldüğü en küçük anlamlı karakter veya hece grubu (ortalama 4 karakter).	The basic semantic unit (characters or word pieces) processed by large language models.
Tool calling	tool calling (Araç çağırma)	Modelin kendi kendine yapamayacağı işler için harici araçları (kod çalıştırıcı, arama motoru vb.) parametreleriyle çağırmaya karar vermesi.	The mechanism where an LLM chooses to invoke an external program or API with specific arguments.
Trajectory	Trajectory (Çalışma Geçmişi / Yörünge)	Bir Agent'ın görevi tamamlarken oluşturduğu tüm düşünce, eylem, araç çağrısı ve gözlem adımlarını içeren kronolojik geçmiş.	The chronological message history (thoughts, actions, tool results) generated by an Agent as it works on a task.
Vector database	Vector database (Vektör veritabanı)	Metinlerin anlamını temsil eden yüksek boyutlu vektör gömmelerini hızlıca indekslemek ve sorgulamak için tasarlanmış özel veritabanı sistemi.	A specialized database optimized for storing, indexing, and querying high-dimensional semantic vector embeddings.
Vibe coding	Vibe coding (Hissiyat odaklı kodlama)	Programcının satır satır kod yazmak yerine yüksek düzeyli niyet ve sesli komutlarla Agent'ları yönlendirerek uygulama geliştirme tarzı.	An informal term describing development where a human directs agents with high-level ideas and intents instead of writing code line-by-line.
Whisper coding	Whisper coding (Fısıltı kodlama)	Geliştiricinin klavye kullanmak yerine doğrudan sesli komutlar verip Agent ile konuşarak kod geliştirmesi tekniği.	Dictation-based development where a developer speaks verbal commands to a voice agent to write and edit code.
Workflow	Workflow (İş akışı)	Adımları ve dallanma kuralları geliştirici tarafından kod içinde deterministik (kesin) olarak belirlenmiş süreç akışı.	A deterministic execution flow with fixed paths and logic defined in code by the developer.
Zero-shot Adaptation	Zero-shot Adaptation (Sıfır örnekli uyarlama)	Modele hiçbir örnek göstermeden, sadece prompt içindeki talimatlarla yeni bir görevi gerçekleştirmesini sağlama yöntemi.	Performing a task based purely on prompt instructions without providing any examples of the expected input/output.